مهـدی یدالهی

زلزله

در این دوره می‌خواهیم به خلاصه‌ترین شکل ممکن، شما را با اصول «آمادگی در برابر زلزله» آشنا کنیم.

 اجرای اکثر آنها بسیار ساده است، اما هنگام بروز زلزله، نجات‌دهنده جان شما و عزیزان‌تان خواهد بود. با آروزی سلامتی و ایمنی برای شما و خانواده‌تان
جمعیت هلال احمر - سازمان نظام پزشکی  جمهوری اسلامی ایران

اگر قصد خرید یا ساخت خانه جدید دارید:

- هنگام خرید ملک با یک مهندس سازه در خصوص مقاومت ساختمان در برابر وقوع زلزله مشورت شود.
- از یک مهندس سازه بخواهید تا وضعیت ساختمان محل سکونت خود را از نظر مقاومت در برابر زلزله و نیاز به مقاوم¬سازی بررسی کند.
- هنگام ساخت‌وساز، آیین¬نامه طراحی ساختمان¬ها در برابر زلزله (استاندارد 2800) رعایت گردد.
- برای جلوگیری از نشت گاز و آب از لوله‌های قابل‌انعطاف استفاده شود. این لوله‌ها در برابر شکستگی مقاومت بیشتری دارند.
- سیم‌کشی ساختمان‌، لوله های گاز، آب و فاضلاب با کمک متخصصین بررسی و عیوب احتمالی رفع گردد.
- برای جبران و کاهش خسارات ناشی از وقوع زلزله محل سکونت بیمه شود.

خلاصه و چند نکته تکمیلی برای افزایش ایمنی در آشپزخانه:

- آبگرمکن‌، یخچال‌، اجاق‌گاز، کمد لباس و نظایر این‌ها را ‌باید به کف و دیوار محکم نمود.
-  در صورت امکان و صلاحدید کارشناسان، دریچه‌ای خودكار برای شیر اصلی گاز نصب شود که با لرزش‌های قوی‌، جریان گاز را قطع کند.
- اشیای بزرگ یا سنگین در قفسه‌های پایین قرار داده شوند‌. قفسه‌ها، آینه‌ها و تابلوهای دیواری منزل را باید ‌به‌خوبی محکم کرد. اشیای بلند و بسیار سنگین را باید ‌کاملاً در جای خود تثبیت كرد.
- ظروف حاوی مواد خوراکی‌، شیشه‌، ظروف چینی و سایر اشیای شکستنی، ‌در قفسه‌های پایین کابینت‌ یا کمد قرار گیرد.

فراموش نکنیم

- لوسترها و روشنایی‌ها در جای خود محكم شود.
- از شیشه‌های سکوریت یا لایه‌های ایمنی و برچسب‌های مخصوص شیشه برای پنجره‌ها استفاده شود.
- اشیا و ملزوماتی را که در خارج از ساختمان قرار دارند، مانند کولرها، لوله‌های دودکش، گلدان‌ها و ... در جای خود محکم شود و آن ها را در اماکنی قرار داده شوند که خطر سقوط نداشته باشند.
یک «کیف شرایط اضطراری» آماده کنیم

- کیف شرایط اضطراری شامل جعبۀ کمک‌های اولیه، پول نقد، کپی کارت شناسایی و اسناد مهم، بطری آب، غذای خشک و فاسد نشدنی مانند بیسکویت، کنسرو، خشکبار، رادیو با باتری اضافه، چراغ‌قوه، وسایل بهداشتی ویژۀ بانوان، لباس مناسب فصل، داروها و وسایل موردنیاز بیماران و افراد دارای شرایط خاص در خانواده و ... تهیه و برای تأمین حداقل نیاز سه روز اعضای خانواده تجهیز و در دسترس قرار داده شود.
- برای تامین نیاز حداقل 3 روز اعضای خانواده کیف شرایط اضطراری تجهیزگردد و به صورت دوره ای به تاریخ انقضاء مواد خوراکی، داروها و ... توجه و وسایل داخل آن با وسایل تاریخ دار جایگزین شود.
- با اعضای خانواده هماهنگ گردد که اگر زلزله اتفاق افتاد و بیرون از خانه و دور از هم بودید، کجا همدیگر را پیدا کنید.
- در یک برگه مشخصات فردی، آدرس و شماره تلفن منزل، گروه خونی و بیماری خاص و داروی ویژه‌ای را که مصرف می‌شود، بنویسید و همیشه همراه داشته باشید.
- همۀ اعضای خانواده باید شمارۀ تلفن یکی از آشنایان یا بستگان ساکن در شهر دیگر را از حفظ بدانند تا در موقعی که ارتباطات در منطقه براثر وقوع مخاطره مختل می‌شود، بتوانند از این طریق از احوال یکدیگر مطلع شوند.
- فرد یا افرادی، برای یاری‌رساندن به بستگان و همسایگان سالخورده و معلول در شرایط اضطراری مشخص گردد.

بنابراین هنگام وقوع زلزله:

- باید فوراً به نزدیک‌ترین محل کم‌خطر پناه برده و زیاد جابه‌جا نشد‌.
- تا اتمام لرزش‌ها و رفع ‌خطر، نباید از جای خود تکان خورد.

اینها دو نکته اصلی و مهم هستند، اما جزییات قابل توجه دیگری هم وجود دارند که در ادامه به آنها می‌پردازیم...

اگر كسی در زمان وقوع زمین‌لرزه در فضای بسته باشد‌، لازم است این توصیه‌ها را رعایت کند:

- فرار نکند؛ بیشتر افراد هنگام فرار و خروج از ساختمان به‌واسطۀ ریزش دیوارها و سقف، شکستن شیشه‌ها‌ و سقوط اجسام آسیب می¬بینند. فقط درصورتی‌که در طبقۀ همکف ساختمان نزدیک در خروجی یا در خانه‌های خشتی و گلی روستایی بود، دست‌ها و بازوهای خود را روی سر و گردن قرار دهد و سریع خارج شود و به فضای باز به‌دوراز ساختمان‌ها و هر آنچه احتمال ریزش و سقوط دارد برود.
- با توجه به نزدیکی به نقاط کم‌خطرتر به زیر اشیایی نظیر میز غذاخوری یا میزتحریر یا نیمکت مستحکم برود و پایه‌های میز را با دست محکم بگیرد یا دست‌ها و بازوها را روی سرو گردن قرار داده، کنار ستون اصلی یا کنار یا گوشه یکی از دیوارهای داخلی منزل روی یک زانو بنشیند (دیوار داخلی دیواری است که پشت آن فضای باز مانند حیاط، خیابان و... نباشد) و همان‌جا بماند تا لرزش‌ها تمام شود.
- در صورت نبود مکان مناسبی برای پناه گیری از اشیای شیشه‌ای‌، پنجره‌ها‌، درهای خروجی و دیوارهای خارجی و هر چیزی که احتمال سقوط دارد‌ فاصله بگیرد و با کمک دست و بازوها از سر و گردن خود محافظت کند.
- برای پناه گرفتن به‌هیچ‌وجه در چارچوب در‌ها قرار نگیرد.
- اگر در راهرو بود به کنار دیوار داخلی برود، روی یک زانوی بنشیند و با دست و بازوها از سرو گردن خود محافظت کند.

اسلاید ۴ از ۶

اگر كسی در زمان وقوع زمین‌لرزه در فضای بسته باشد‌، لازم است این توصیه‌ها را رعایت کند (بخش دوم):

- اگر در راه‌پله‌ها بود به‌هیچ‌وجه به نرده‌های کنار پله تکیه ندهد، کنار دیوار داخلی به‌دوراز پنجره‌ها و شیشه‌ها روی پله بنشیند و دست‌ها و بازوهای خود را برای محافظت روی سر و گردن قرار دهد و منتظر بماند تا لرزش‌ها تمام شود.
- اگر در رختخواب بود‌، همان‌جا بماند و به سمت چپ بدن بچرخد، پاها را به‌صورت جنینی به داخل بدن جمع کند، یکدست را زیر سر قرار دهد و با دست دیگر با بالش از سر و گردن محافظت کند ‌طوری که به‌راحتی بتواند نفس بکشد بالش را روی سرخود قرار دهد؛ اما اگر رختخواب زیر اشیایی مانند لوستر قرار دارد، ‌فوراً جابه‌جاشده و به محلی کم‌خطر پناه ببرد.
- اگر در فروشگاه‌ها و مراکز خرید بود، به سمت درب‌های خروجی هجوم نبرد، از دویدن، ازدحام و فشار آوردن به جمعیت مقابل خود خودداری کند، از قفسه‌ها و هر شی‌ء ای که احتمال سقوط دارد فاصله بگیرد، با کمک دست و بازوها از سر و گردن خود محافظت کند و زمانی که لرزش‌ها پایان یافت محل را با حفظ آرامش ترک کند.
- اگر در سینما یا ورزشگاه یا مکان‌های مشابه بود، به سمت درب‌های خروجی هجوم نبرد، از دویدن، ازدحام و فشار آوردن به دیگر افراد خودداری کند، روی صندلی‌ای که نشسته، سرخود را بین زانوها ببرد، دست‌ها و بازوهای خود را روی سرو گردن قرار دهد و تا اتمام لرزش‌ها صبر کند، زمانی که لرزش‌ها پایان یافت محل را با حفظ آرامش ترک کند.
- اگر در آشپزخانه، بالکن و یا موتورخانه بود، باید سریعاً خارج شود و از این مکان ها فاصله را از آن بگیرد.
- به‌هیچ‌وجه از آسانسور استفاده نشود.
- اگر هنگام وقوع زلزله داخل آسانسور بود سریعاً دکمه نزدیک‌ترین طبقه را بزند و در اولین توقف، از آن خارج شود.

اگر ‌در فضای باز باشد لازم است این توصیه‌ها را رعایت کند:

- در فضای باز بماند. بیشترین خطر در بیرون ساختمان‌ها، در در‌های خروجی و در كنار دیوارهای خارجی وجود دارد. بیشتر مصدومیت‌های ناشی از زلزله به علت ریزش دیوارها، شكستن و خرد شدن شیشه و سقوط اجسام رخ می‌دهد.
- از ‌ورود به داخل ساختمان‌ها و نزدیک شدن به ‌تیرک‌های برق و تلفن خودداری كند.
- از خیابان‌ها و کوچه‌های تنگ و باریک به‌سرعت خارج شود، از دیوارها، ساختمان‌ها، کابل‌های برق، دودکش و هر چیزی که ممکن است سقوط کند فاصله بگیرد و به فضاهای باز بروید، بر روی یک زانو بنشیند، کف دستان خود را برای حفظ تعادل روی زمین قرار دهد و تا اتمام لرزش‌ها مراقب وضعیت اطراف خود باشد.
- از پل‌های عابر پیاده و پل‌های هوایی ماشین‌رو دور شود.
- اگر در نواحی ساحلی بود، ساحل را فوراً ترک کند.

اگر در داخل خودروی در حال حرکت باشد‌، باید ‌این توصیه‌ها را رعایت کند‌:

- هر چه سریع‌تر در مکانی کم‌خطر توقف کرده و کماکان در داخل خودرو بماند.
- برای اطلاع از اخبار، رادیو را روشن کند.
- از توقف در مجاورت ساختمان‌ها‌، درختان، پل‌ها و تیرک‌های برق و تلفن خودداری کند.
- زمانی که زمین‌لرزه پایان یافت‌، بااحتیاط به راه خود ادامه دهد، اما مواظب پل‌ها و جاده‌های آسیب‌دید‌ه باشد.

درس هفتم: اقدامات حفاظتی و مراقبتی بعد از وقوع زمين‌لرزه

اگر کسی ‌در زیر آوار مانده است‌، باید:

- آرامش خود را حفظ کند. به‌هیچ‌وجه امید و روحیه خود را برای نجات پیدا کردن از دست ندهد و نگذارد ترس و احساسات بر او غلبه کند.
- با توجه به‌احتمال نشت گاز، كبریت، فندک و... روشن نكند، آتش میزان اکسیژن محیط را کاهش می‌دهد.
- با توجه به‌احتمال ریزش آوار و پس زدن گردوغبار سعی کند بی‌حرکت بماند و با دستمال یا لباس دهانش را بپوشاند.
- اگر تلفن همراه دارد در صورت امکان تقاضای کمک کند.
- با هر وسیله‌ای که دم دست دارد، به لوله یا دیوار نزدیک خود، ضربه بزند تا کارکنان امدادی قادر به یافتنش باشند.
- اگر سوت همراهش بود از آن استفاده كند.
- فقط در صورت ضرورت به‌عنوان آخرین راه، با فریاد زدن درخواست کمک کند، هرچند فریاد زدن باعث ورود گردوغبار به ریه‌ها می‌شود.

اقدامات حفاظتی و مراقبتی بعد از وقوع زمین‌لرزه:

- باید آماده پس‌لرزه‌ها بود. ‌این پس‌لرزه‌ها معمولاً از زمین‌لرزه اصلی ضعیف‌تر هستند، اما آن‌قدر قوی هستند که به ساختمان‌های بدون استحکام آسیب وارد کنند.
- به دلیل احتمال ناایمن شدن ساختمان، اولین اقدام بعد از اتمام لرزش‌ها، بستن شیر اصلی گاز، قطع کردن جریان برق و خروج از ساختمان است.
- ممكن است محل سکونت در اثر لرزش ویران شود یا آن‌قدر خسارت‌دیده باشد که برای مدت‌زمان طولانی غیرقابل‌سکونت باشد، بنابراین لازم است برای مدتی به محل‌هایی که مراکز امدادی برای اسکان اضطراری در نظر گرفته¬اند مراجعه کند و در آن مستقر شود.
- به همسایگان سالخورده و افراد دارای شرایط خاص در قطع کردن جریان گاز، آب، برق به‌ویژه هنگام خروج اضطراری یاری برساند.
- به یاری افراد و همسایه‌هایی كه ممكن است به كمك خاصی نیاز داشته باشند به‌ویژه بچه‌ها، سالخوردگان و معلولان برود و به آن‌ها در برقراری ارتباط با نیروهای امدادی، تأمین سرپناه موقت، پوشاک، آب و غذا و ... یاری برساند.
- از ‌نزدیک شدن به نواحی آسیب‌دید‌ه دوری شود، مگر آنکه ‌پلیس‌، مأموران آتش‌نشانی یا سازمان‌های امدادی به کمک نیاز داشته باشند.
- از تجمع در خیابان‌ها خودداری کند و مسیرها را برای عبور و مرور وسایل نقلیه امدادی، باز بگذارد.
- به افراد آسیب‌دیده یا گیر افتاده كمک كند، به آن‌ها روحیه بدهید تا نیروهای امدادی برسد.
- در صورت نیاز و آشنایی با کمک‌های اولیه، اقدامات اولیه را برای مصدومان انجام دهد. در صورت احتمال آسیب به ستون فقرات مصدومان از جابجا کردن آنان یا بیرون کشیدن از زیر آوار بدون بی‌حرکت سازی و فیکس کردن آنان خودداری کند. افراد با جراحت‌های شدید را حركت ندهد مگر اینكه در معرض خطر جدی ناشی از جراحت‌های بعدی باشند.
- به توصیه‌های مسئولان توجه کند.

اقدامات حفاظتی و مراقبتی بعد از وقوع زمین‌لرزه (بخش دوم):

- از تلفن به‌جز در موارد اضطراری استفاده نکند.
- به شایعات توجه نکند و اطلاعات لازم را از منابع محلی موثق و رادیو دریافت کند.
- برای کسب اطلاعات ‌در مورد اقداماتی که پس از وقوع زلزله به‌منظور بازگشت به منزل باید انجام دهد، لازم است به ‌اخبار رادیو گوش فرا دهد.
- تنها در صورت نیاز و اعلام مسئولین نسبت به خروج از شهر اقدام شود.
- هنگام مراجعه به منزل پس از وقوع زلزله، از روشن كردن كبریت، فندک و زدن کلید برق خودداری و پس از اطمینان از عدم نشت گاز و رعایت اقدامات احتیاطی مانند باز کردن پنجره‌ها، کنترل لوله‌های گاز از نظر شکستگی یا داشتن نشتی، فقدان استشمام بوی گاز نسبت به زدن کلید و روشن کردن لامپ، اقدام کند؛ در صورت استشمام بوی گاز یا نشت گاز، از زدن کلید برق خودداری و فوراً ساختمان را ترك كند و شیر اصلی گاز را از بیرون ببندد.
- تا اتمام پس‌لرزه‌ها شب‌ها یک نفر در منزل بیدار و هوشیار باشد.
- در صورت وجود آسیب و شكاف در سقف، دودکش ها، دیوارها و دیگر قسمت های ساختمان با یك كارشناس مشورت كند.
- صدمات وارده به سیستم برق و خطوط آب و فاضلاب ساختمان را بررسی کند؛ در صورت مشاهدة جرقه، یا استشمام بوی سیم سوخته و... به‌سرعت فیوز کنتور برق را قطع و نسبت به رفع عیوب احتمالی با کمک متخصص اقدام كند.
- قفسه‌ها و کابینت‌ها را باید ‌بااحتیاط باز کرد، زیرا اشیای موجود در آن‌ها ممکن است سقوط کنند.
- وسایل واژگون شده از مسیرهای خروج خالی گردد.

پایان

از اینکه وقت خودتان را به ما اختصاص داده‌اید متشکریم.

امیدواریم این دوره برایتان مفید واقع شده باشد. لطفا  ما را با نظرات و پیشنهادات خودتان راهنمایی کنید.